کارس علاوه بر اینکه دارای نواحی وسیعی است از قرن 25 پیش از میلاد تاکنون شاهد تاسیس و سکونت تمدن و ملتهای مختلف بوده و از این جهت همواره نیاز به ایجاد یک موزه احساس می گردید. بدین سبب بعضی آثار سنگی از بعضی نواحی جمع آوری گردیده که نتیجه آن برای اولین یک موزه در یک اتاق عمارت قدیمی استانداری کارس از سوی دکتر بوداک دمیرل که ریاست خانه مردم آن دوره را بر عهده داشت و نیز مدیر آموزش ملی حسن کاتاری تحت عنوان اداره موزه و حفظ آثار باستانی در سال 1959 تاسیس گردیده است . با این اقدام بسیار مهم ن فعالیتهای مربوط به جمع آوری آثار قدیمی توسعه یافته و آثار جمع آوری شده در ابتدای امر با امکانات موجود ثبت گردیده است.   به این موزه که در سال 1959 تاسیس گردیده خواه از طریق جمع آوری و خواه از طریق خریداری آثار فراوانی وارد گردیده و در نتیجه و پس از آنکه آثار بسیاری بوجود آمد در تاریخ 20 دسامبر 1964 در محلی که بنام مسجد گنبد ( کلیسای حواریون ) نامیده میشد و پس از انجام اقدامات و تمهیدات لازم سر انجام آماده بهره برداری و بازدید برای عموم گردید.

موزه کارس این مسئولیت خود را در تاریخ 24 ژوئن 1969 با تبدیل به اداره موزه افزایش و ادامه داده است . پتانسیل گردشگری کارس با پتانسیل گردشگری منطقه باستانی آینی که وابسته به این موزه می باشد تقریبا" یکسان می باشد. علاوه بر اینها با آثاری که در حفاری و تحقیقات پروفسور دکتر کوکتان در بین سالهای 71-1965 در کاغذمان و غاز قربان آقا انجام یافته بدست آمده ، تکمیل شده است . محل این موزه که آثار آن خواه از طریق حفاریها و خواه از طریق دیگر بدست آمده بود دیگر کافی بنظر نمی رسید.   موزه کارس که آثار بدست آمده از حفاریها و سایر طرق را جهت بازدید عموم اماده می نمود اکنون همانند یک آموزشگاه که به عموم مردم ارائه خدمات میدهد یک مرکز فرهنگی آموزشی شده است . ساختمانی که اکنون بعنوان موزه مورد استفاده قرار می گیرد در بین سالهای 937- 932 از سوی شاه عباس اول پادشاه باغارات که تحت امر خلفای عباسی بود و بنام 12 حواری نامیده میشد و امروزه آن را بنام مسجد گنبد می شناسند و دارای نقشه ای به شکل چهار برگ یونجه می باشد دیگر برای نمایش آثار بدست آمده کافی نبود لذا ساخت یک ساختمان جدید و مدرن برای موزه در دستور کار قرار گرفت. در سال 1971 در محله ایستاسیون ، خیابان جمهوریت ، منطقه تاشلی حمام و در محل مقابل انبار نفت در زمینی به مساحت 4500 متر مربع که با زمینی به مساحت 3200 متر مربع که در منطقه دیگری قرار داشت معاوضه گردید لیکن فقط 3100 متر مربع این ساختمان بپایان رسید. در فاصله این مدت مسئولیت و وظیفه موزه در ساختمانی که در حین جنگ بین عثمانی و روسها در بین سالهای 78-1877 از سوی قاضی احمد مختار پاشا بعنوان قرارگاه مورد استفاده قرار گرفته بود به نمایش گذاشته شده است.   در سال 1978 انتقال به ساختمان جدید موزه آغاز و از سال 1979 نیز با آغاز فعالیتهای مربوط به نمایش نیز سرانجام در تاریخ 22 آوریل 1981 موزه جدید برای بازدید عموم آماده گردید.

 ساختمان این موزه بغیر از طبقه همکف دارای 3 طبقه و 7 بخش اصلی میباشد که شامل :

 در طبقه زیر زمین :

 الف – شوفاژ خانه

 ب - انبارها در طبقه همکف :

 الف – انبار آثار قدیمی

 ب – دفاتر اداری

ج – سالن آثار باستان شناسی

 در طبقه اول :

 الف – سالن قوم شناسی

ب – بخشهای مربوط به خانه های سازمانی تشکیل یافته است.   علاوه بر اینها در سمت مشرف به خیابان اصلی و در بخش های ورودی حیاط و در جنب دیوار شمالی ، بروی یک ریل ویژه یک واگن سفید که در سال 1921 در اثنای معاهده صلح و بعنوان حسن نیت از سوی روسها به نظامی کبیر و نجات بخش شرق ترکیه یعنی کاظم کارابکیر پاشا هدیه گردیده قرار دارد.   موزه کارس از دو سالن شامل سالن باستان شناسی و سالن قوم شناسی تشکیل یافته است.   در سالن باستان شناسی که آثار بسیار غنی و تاریخی منطقه در آن به نمایش گذاشته شده تعداد 12 ویترین بزرگ دیواری 4 ویترین متوسط و 2 ویترین میزی و جمعا" 18 ویترین وجود دارد.

آثار باستان شناسی عموما" از عصر Prehistorik تا بترتیب عصر کالکولیتیک ، برنج ، اوراتور ، روم ، بیزانس ، سلجوقیان و عثمانی ها می باشد. در بین این آثار نیز سنگ آسیاب غلات ، آلات برنده Opsidien ، ظروف خشتی ، اشیاء زینتی از جنس استخوان، بلور ، منجوق و برنز ، اشکدان های بلوری ، وسایل و الات مذهبی ، تبرها ، نیزه و سرنیزه ها، مهرها ، دوکهای پشم ریسی ، قندیل ها ، سوزنهای برنزی ، لوازم آرایشی برنزی ، انواع مدال و پولهای متعلق به دوران مختلف با جنسهای متفاوت مشاهده میگردد. علاوه بر ویترین ها در تعداد 2 نیم طبقه نیز ساخته شده که در این بخش ها نیز دربهای چوبی متعلق به دوران جوان مسیحیت ، کتیبه های مختلف دوران سلجوقیان و عثمانی و 2 تصویر سنگی متعلق به دوران سلجوقیان که دو شیر درنده را در بین دستهای خود قرار داده دیده میشود.   در سالن قوم شناسی که بوسیله پلکانهایی از داخل سالن باستان شناسی به آن وارد میشود تعداد 16 ویترین دیوار که 8 عدد آن بزرگ است و 2 عدد آن نیز از نوع میزی است جمعا" 18 ویترین وجود دارد.

 اکثر آثار موجود در سالن قوم شناسی نمونه هایی از صنایع بافندگی جمع آوری شده از کارس و نواحی اطراف آن از قبیل قالی ، گلیم ، خورجین ، متکاهای فرشی و گلیمی ( گبه) جانمازی و دیگهای ساخته شده از مس و برنج ، سینی ها ، کاسه ، تاس ، آفتابه ، قابلمه ، دبه ها ، کفگیر ، لگن ، هاون و قاشق و غیره و نیز خنجرهای طلا و نقره ، غلاف قمه و شمشیر ، طپانچه های چخماقی و گوگردی ( باروتی) ، تبرهای آهنی و برنجی ، کتابهای دستی و چاپی ، فرامین ، روزنامه ها ، کیف و لوازم التحریر ، دارهای گلیم بافی ، سقف چادر و دیرکهای آنها به رنگ و طرحهای مختلف ، انواع لباسهای مختلف محلی ، روسری ، گیره سر، شال ، شلوار ، جوراب وبطور کلی پوشاک روزانه و انواع زینهای حیوانات با تزئینات نقره ، عصاهای چوبی ، شلاقهای نقره ای ، چراغهای درشکه ، ساعتهای نقره کاری شده ، ظروف نقره ای، سنگ محک ، انواع مرجان و صدف بصورت تسبیح و چوب سیگاری ، قلیان ، شمعدان ، لامپاها ، سماورها ، وسایل شیر دوشی ، قندان ، ماشه و انبر ، کمربندهای نقره کاری شده ، دستبندهای نقره ای ، گردنبند و غیره وجود دارد.   همچنین در برون از ویترین ها 3 متکا ( بالش) و قالی روی تخت همراه با فرشهای کرمان و غیره و یک دار قالی بافی که یک قالی نیمه بافته شده در آن دیده میشود و نیز ابزار آلات قالی بافی نیز در سالن قوم شناسی مشاهده میگردد . همچنین در حیاط موزه نیز انواع سنگهای گور ، اسب ، بره ، گوسفند و میش که در اطراف کارس و انواحی اطراف آن مورد استفاده قرار می گیرد و کتیبه های متعلق به دوران سلجوقیان و عثمانی دیده میشود.

 نشانی : محله استاسیون خیابان جمهوریت شماره 365 تله

 فاکس : 2123817- 0474 ساعات بازدید : همه روزه بغیر از دوشنبه ها بین ساعات 12-8 و 17-13 کاخ اسحاق پاشا – آغری جای عکس کاخ اسحاق پاشا بیشتر از یک کاخ ، یک مجموعه بشمار می رود . در دوران اخیر بعد از کاخ توپکاپی در استانبول ، مشهورترین کاخ ساخته شده بشمار میرود.   این کاخ در 5 کیلومتری شرق شهرستان دوغوبیاضیت بروی یک تپه در دامنه یک کوه ساخته شده و بزرگترین کاخ امپراتوری عثمانی در عصر لاله است . این کاخ علاوه بر آنکه یکی از بهترین و برگزیده ترین نمونه معماری عثمانی در قرن 18 می باشد از نظر تاریخ هنر نیز ارزش فراوانی دارد .

 طبق کتیبه روی درب حرامسرای کاخ ، تاریخ ساخت آن 1784 میلادی برابر 1199 هجری می باشد.   نظر به اینکه محلی که این کاخ بروی آن ساخته شده دامنه یک وادی می باشد دارای زمینی سنگی و سخت می باشد. علیرغم اینکه در مرکز شهر بایزید قدیمی قرار داشت 3 طرف این کاخ ( شمال ، غرب و جنوب ) عمود و دارای شیب است . فقط در سمت شرق آن یک اراضی مسطح قرار دارد. درب ورودی کاخ نیز در این سمت قرار دارد. این سمت در عین حال کم عرض ترین طرف کاخ است.   چون این کاخ در زمانی ساخته شده است که قلعه ها اهمیت خود را از دست داده و سلاحهای اتشین همیت یافته بود حفاظت آن از طرف شرق بسیار ضعیف بوده است . ضعیف ترین نقطه آن نیز درب آن است . بخش درب عمومی ، با درب کاخهای ساخته شده در استانبول و آناطولی متفاوت بوده از نظر حجاری و تزئینات سنگی بسیار منظم و عالی است.   از نمونه کاخهای تاریخی ویژه ترکان امروزه بسیار کم مانده است. یکی از این کاخها هم کاخ و مجموعه اسحاق پاشا می باشد. 

کاخ اسحاق پاشا از بخشهای معماری زیر تشکیل یافته است :

  1- جبهه بیرونی

 2- شبستان اول و دوم

 3- سالن قبول و مراسم

 4- ساختمان مسجد

 5- سالن غذا خوری (پذیرایی )

 6- حمام

 7- اتاقهای حرامسرای

 8- سالن مراسم و جشنها

 9- تکیه گاهها

 10- اتاقهای مهمات و ارزاق

 11- ساختمان آرامگاه

 12- اجاق

 13- زندان

 14- بخشهایی از معماری داخلی (دربها، پنجره ها، انبارها ، شومینه ها و غیره.

 این کاخ از نظر معماری سبکهای تمئن عثمانی ، فارس ، سلجوقیان را در بر میگیرد. این کاخ که از سوی اسحاق پاشای دوم و عبدی پاشای لنگ در سال 1685 ساخته شده در سال 1784 وضعیت نهایی خود را یافته است .

 این کاخ در زمینی به ابعاد 50*115 متر ساخته شده است. جبهه شرقی کاخ که از سنگهای بریده شده ساخته شده از نظر کنده کاری و تزئینات ویژگی هنرهای سلجوقیان را دارد.   جای عکس این کاخ از دو شبستان و بناهای موجود در این شبستان تشکیل یافته است . بعضی از بناهای شبستان اول تخریب شده است . شبستان دوم که چهار طرف آن را ساختمان ها در بر گرفته به شکل مستطیل می باشد. در طرف راست درب ورودی سالن قبول و تشریفات و در پشت آن حرامسرا قرار دارد. در منتهی الیه آنها نیز مسجد و آرامگاه ها قرار گرفته است . آرامگاه به سبک گنبدهای سلجوقیان ساخته شده است .

ساختمان اصلی کاخ در دو طبقه ساخته شده است . 366 اتاق کاخ نیز در این دو طبقه قرار دارد. در هر اتاق اجاقهای سنگی وجود دارد. حفره های موجود در دیوارهای سنگی نیز نشانه وجود یک سیستم گرمادهی مرکزی می باشد. سالن دیوانی در ابعاد 3*20 متر میباشد و دیوار و کف آن از سنگ است . دیوارهای آن نیز با هنر خوش نویسی ترک و با آیاتی از قرآن و اشعار شاعران تزئین یافته است. در شعری با مضمون به لطف و کرم این کاخ ساخته شده در سال 1199 چنین بنظر می رسد که بنای این کاخ در سال 1784 بپایان رسیده است . آرامگاهی که در شبستان دوم کاخ قرار دارد از سنگ ساخته شده است . این مقبره هشت ضلعی گنبدی شکل یکی از نمونه های بارز سبک معماری سلجوقیان بوده و دارای دو طبقه است . دیوارهای آن نیز با اشکال هندسی تزئئین یافته است . این مقبره آرامگاه عبدی پاشای لنگ ، اسحاق پاشا و نزدیکان وی می باشد.