كارس علاوه بر اينكه داراي نواحي وسيعي است از قرن 25 پيش از ميلاد تاكنون شاهد تاسيس و سكونت تمدن و ملتهاي مختلف بوده و از اين جهت همواره نياز به ايجاد يك موزه احساس مي گرديد. بدين سبب بعضي آثار سنگي از بعضي نواحي جمع آوري گرديده كه نتيجه آن براي اولين يك موزه در يك اتاق عمارت قديمي استانداري كارس از سوي دكتر بوداك دميرل كه رياست خانه مردم آن دوره را بر عهده داشت و نيز مدير آموزش ملي حسن كاتاري تحت عنوان اداره موزه و حفظ آثار باستاني در سال 1959 تاسيس گرديده است . با اين اقدام بسيار مهم ن فعاليتهاي مربوط به جمع آوري آثار قديمي توسعه يافته و آثار جمع آوري شده در ابتداي امر با امكانات موجود ثبت گرديده است.   به اين موزه كه در سال 1959 تاسيس گرديده خواه از طريق جمع آوري و خواه از طريق خريداري آثار فراواني وارد گرديده و در نتيجه و پس از آنكه آثار بسياري بوجود آمد در تاريخ 20 دسامبر 1964 در محلي كه بنام مسجد گنبد ( كليساي حواريون ) ناميده ميشد و پس از انجام اقدامات و تمهيدات لازم سر انجام آماده بهره برداري و بازديد براي عموم گرديد.

موزه كارس اين مسئوليت خود را در تاريخ 24 ژوئن 1969 با تبديل به اداره موزه افزايش و ادامه داده است . پتانسيل گردشگري كارس با پتانسيل گردشگري منطقه باستاني آيني كه وابسته به اين موزه مي باشد تقريبا" يكسان مي باشد. علاوه بر اينها با آثاري كه در حفاري و تحقيقات پروفسور دكتر كوكتان در بين سالهاي 71-1965 در كاغذمان و غاز قربان آقا انجام يافته بدست آمده ، تكميل شده است . محل اين موزه كه آثار آن خواه از طريق حفاريها و خواه از طريق ديگر بدست آمده بود ديگر كافي بنظر نمي رسيد.   موزه كارس كه آثار بدست آمده از حفاريها و ساير طرق را جهت بازديد عموم اماده مي نمود اكنون همانند يك آموزشگاه كه به عموم مردم ارائه خدمات ميدهد يك مركز فرهنگي آموزشي شده است . ساختماني كه اكنون بعنوان موزه مورد استفاده قرار مي گيرد در بين سالهاي 937- 932 از سوي شاه عباس اول پادشاه باغارات كه تحت امر خلفاي عباسي بود و بنام 12 حواري ناميده ميشد و امروزه آن را بنام مسجد گنبد مي شناسند و داراي نقشه اي به شكل چهار برگ يونجه مي باشد ديگر براي نمايش آثار بدست آمده كافي نبود لذا ساخت يك ساختمان جديد و مدرن براي موزه در دستور كار قرار گرفت. در سال 1971 در محله ايستاسيون ، خيابان جمهوريت ، منطقه تاشلي حمام و در محل مقابل انبار نفت در زميني به مساحت 4500 متر مربع كه با زميني به مساحت 3200 متر مربع كه در منطقه ديگري قرار داشت معاوضه گرديد ليكن فقط 3100 متر مربع اين ساختمان بپايان رسيد. در فاصله اين مدت مسئوليت و وظيفه موزه در ساختماني كه در حين جنگ بين عثماني و روسها در بين سالهاي 78-1877 از سوي قاضي احمد مختار پاشا بعنوان قرارگاه مورد استفاده قرار گرفته بود به نمايش گذاشته شده است.   در سال 1978 انتقال به ساختمان جديد موزه آغاز و از سال 1979 نيز با آغاز فعاليتهاي مربوط به نمايش نيز سرانجام در تاريخ 22 آوريل 1981 موزه جديد براي بازديد عموم آماده گرديد.

 ساختمان اين موزه بغير از طبقه همكف داراي 3 طبقه و 7 بخش اصلي ميباشد كه شامل :

 در طبقه زير زمين :

 الف – شوفاژ خانه

 ب - انبارها در طبقه همكف :

 الف – انبار آثار قديمي

 ب – دفاتر اداري

ج – سالن آثار باستان شناسي

 در طبقه اول :

 الف – سالن قوم شناسي

ب – بخشهاي مربوط به خانه هاي سازماني تشكيل يافته است.   علاوه بر اينها در سمت مشرف به خيابان اصلي و در بخش هاي ورودي حياط و در جنب ديوار شمالي ، بروي يك ريل ويژه يك واگن سفيد كه در سال 1921 در اثناي معاهده صلح و بعنوان حسن نيت از سوي روسها به نظامي كبير و نجات بخش شرق تركيه يعني كاظم كارابكير پاشا هديه گرديده قرار دارد.   موزه كارس از دو سالن شامل سالن باستان شناسي و سالن قوم شناسي تشكيل يافته است.   در سالن باستان شناسي كه آثار بسيار غني و تاريخي منطقه در آن به نمايش گذاشته شده تعداد 12 ويترين بزرگ ديواري 4 ويترين متوسط و 2 ويترين ميزي و جمعا" 18 ويترين وجود دارد.

آثار باستان شناسي عموما" از عصر Prehistorik تا بترتيب عصر كالكوليتيك ، برنج ، اوراتور ، روم ، بيزانس ، سلجوقيان و عثماني ها مي باشد. در بين اين آثار نيز سنگ آسياب غلات ، آلات برنده Opsidien ، ظروف خشتي ، اشياء زينتي از جنس استخوان، بلور ، منجوق و برنز ، اشكدان هاي بلوري ، وسايل و الات مذهبي ، تبرها ، نيزه و سرنيزه ها، مهرها ، دوكهاي پشم ريسي ، قنديل ها ، سوزنهاي برنزي ، لوازم آرايشي برنزي ، انواع مدال و پولهاي متعلق به دوران مختلف با جنسهاي متفاوت مشاهده ميگردد. علاوه بر ويترين ها در تعداد 2 نيم طبقه نيز ساخته شده كه در اين بخش ها نيز دربهاي چوبي متعلق به دوران جوان مسيحيت ، كتيبه هاي مختلف دوران سلجوقيان و عثماني و 2 تصوير سنگي متعلق به دوران سلجوقيان كه دو شير درنده را در بين دستهاي خود قرار داده ديده ميشود.   در سالن قوم شناسي كه بوسيله پلكانهايي از داخل سالن باستان شناسي به آن وارد ميشود تعداد 16 ويترين ديوار كه 8 عدد آن بزرگ است و 2 عدد آن نيز از نوع ميزي است جمعا" 18 ويترين وجود دارد.

 اكثر آثار موجود در سالن قوم شناسي نمونه هايي از صنايع بافندگي جمع آوري شده از كارس و نواحي اطراف آن از قبيل قالي ، گليم ، خورجين ، متكاهاي فرشي و گليمي ( گبه) جانمازي و ديگهاي ساخته شده از مس و برنج ، سيني ها ، كاسه ، تاس ، آفتابه ، قابلمه ، دبه ها ، كفگير ، لگن ، هاون و قاشق و غيره و نيز خنجرهاي طلا و نقره ، غلاف قمه و شمشير ، طپانچه هاي چخماقي و گوگردي ( باروتي) ، تبرهاي آهني و برنجي ، كتابهاي دستي و چاپي ، فرامين ، روزنامه ها ، كيف و لوازم التحرير ، دارهاي گليم بافي ، سقف چادر و ديركهاي آنها به رنگ و طرحهاي مختلف ، انواع لباسهاي مختلف محلي ، روسري ، گيره سر، شال ، شلوار ، جوراب وبطور كلي پوشاك روزانه و انواع زينهاي حيوانات با تزئينات نقره ، عصاهاي چوبي ، شلاقهاي نقره اي ، چراغهاي درشكه ، ساعتهاي نقره كاري شده ، ظروف نقره اي، سنگ محك ، انواع مرجان و صدف بصورت تسبيح و چوب سيگاري ، قليان ، شمعدان ، لامپاها ، سماورها ، وسايل شير دوشي ، قندان ، ماشه و انبر ، كمربندهاي نقره كاري شده ، دستبندهاي نقره اي ، گردنبند و غيره وجود دارد.   همچنين در برون از ويترين ها 3 متكا ( بالش) و قالي روي تخت همراه با فرشهاي كرمان و غيره و يك دار قالي بافي كه يك قالي نيمه بافته شده در آن ديده ميشود و نيز ابزار آلات قالي بافي نيز در سالن قوم شناسي مشاهده ميگردد . همچنين در حياط موزه نيز انواع سنگهاي گور ، اسب ، بره ، گوسفند و ميش كه در اطراف كارس و انواحي اطراف آن مورد استفاده قرار مي گيرد و كتيبه هاي متعلق به دوران سلجوقيان و عثماني ديده ميشود.

 نشاني : محله استاسيون خيابان جمهوريت شماره 365 تله

 فاكس : 2123817- 0474 ساعات بازديد : همه روزه بغير از دوشنبه ها بين ساعات 12-8 و 17-13 كاخ اسحاق پاشا – آغري جاي عكس كاخ اسحاق پاشا بيشتر از يك كاخ ، يك مجموعه بشمار مي رود . در دوران اخير بعد از كاخ توپكاپي در استانبول ، مشهورترين كاخ ساخته شده بشمار ميرود.   اين كاخ در 5 كيلومتري شرق شهرستان دوغوبياضيت بروي يك تپه در دامنه يك كوه ساخته شده و بزرگترين كاخ امپراتوري عثماني در عصر لاله است . اين كاخ علاوه بر آنكه يكي از بهترين و برگزيده ترين نمونه معماري عثماني در قرن 18 مي باشد از نظر تاريخ هنر نيز ارزش فراواني دارد .

 طبق كتيبه روي درب حرامسراي كاخ ، تاريخ ساخت آن 1784 ميلادي برابر 1199 هجري مي باشد.   نظر به اينكه محلي كه اين كاخ بروي آن ساخته شده دامنه يك وادي مي باشد داراي زميني سنگي و سخت مي باشد. عليرغم اينكه در مركز شهر بايزيد قديمي قرار داشت 3 طرف اين كاخ ( شمال ، غرب و جنوب ) عمود و داراي شيب است . فقط در سمت شرق آن يك اراضي مسطح قرار دارد. درب ورودي كاخ نيز در اين سمت قرار دارد. اين سمت در عين حال كم عرض ترين طرف كاخ است.   چون اين كاخ در زماني ساخته شده است كه قلعه ها اهميت خود را از دست داده و سلاحهاي اتشين هميت يافته بود حفاظت آن از طرف شرق بسيار ضعيف بوده است . ضعيف ترين نقطه آن نيز درب آن است . بخش درب عمومي ، با درب كاخهاي ساخته شده در استانبول و آناطولي متفاوت بوده از نظر حجاري و تزئينات سنگي بسيار منظم و عالي است.   از نمونه كاخهاي تاريخي ويژه تركان امروزه بسيار كم مانده است. يكي از اين كاخها هم كاخ و مجموعه اسحاق پاشا مي باشد. 

كاخ اسحاق پاشا از بخشهاي معماري زير تشكيل يافته است :

  1- جبهه بيروني

 2- شبستان اول و دوم

 3- سالن قبول و مراسم

 4- ساختمان مسجد

 5- سالن غذا خوري (پذيرايي )

 6- حمام

 7- اتاقهاي حرامسراي

 8- سالن مراسم و جشنها

 9- تكيه گاهها

 10- اتاقهاي مهمات و ارزاق

 11- ساختمان آرامگاه

 12- اجاق

 13- زندان

 14- بخشهايي از معماري داخلي (دربها، پنجره ها، انبارها ، شومينه ها و غيره.

 اين كاخ از نظر معماري سبكهاي تمئن عثماني ، فارس ، سلجوقيان را در بر ميگيرد. اين كاخ كه از سوي اسحاق پاشاي دوم و عبدي پاشاي لنگ در سال 1685 ساخته شده در سال 1784 وضعيت نهايي خود را يافته است .

 اين كاخ در زميني به ابعاد 50*115 متر ساخته شده است. جبهه شرقي كاخ كه از سنگهاي بريده شده ساخته شده از نظر كنده كاري و تزئينات ويژگي هنرهاي سلجوقيان را دارد.   جاي عكس اين كاخ از دو شبستان و بناهاي موجود در اين شبستان تشكيل يافته است . بعضي از بناهاي شبستان اول تخريب شده است . شبستان دوم كه چهار طرف آن را ساختمان ها در بر گرفته به شكل مستطيل مي باشد. در طرف راست درب ورودي سالن قبول و تشريفات و در پشت آن حرامسرا قرار دارد. در منتهي اليه آنها نيز مسجد و آرامگاه ها قرار گرفته است . آرامگاه به سبك گنبدهاي سلجوقيان ساخته شده است .

ساختمان اصلي كاخ در دو طبقه ساخته شده است . 366 اتاق كاخ نيز در اين دو طبقه قرار دارد. در هر اتاق اجاقهاي سنگي وجود دارد. حفره هاي موجود در ديوارهاي سنگي نيز نشانه وجود يك سيستم گرمادهي مركزي مي باشد. سالن ديواني در ابعاد 3*20 متر ميباشد و ديوار و كف آن از سنگ است . ديوارهاي آن نيز با هنر خوش نويسي ترك و با آياتي از قرآن و اشعار شاعران تزئين يافته است. در شعري با مضمون به لطف و كرم اين كاخ ساخته شده در سال 1199 چنين بنظر مي رسد كه بناي اين كاخ در سال 1784 بپايان رسيده است . آرامگاهي كه در شبستان دوم كاخ قرار دارد از سنگ ساخته شده است . اين مقبره هشت ضلعي گنبدي شكل يكي از نمونه هاي بارز سبك معماري سلجوقيان بوده و داراي دو طبقه است . ديوارهاي آن نيز با اشكال هندسي تزئئين يافته است . اين مقبره آرامگاه عبدي پاشاي لنگ ، اسحاق پاشا و نزديكان وي مي باشد.